แรงงานเถื่อนทะลักเข้าไทย 'ขยะ'ที่หมักหมมใต้พรม

เมื่อตลาดแรงงานของประเทศไทยเริ่มขาดแคลน ความต้องการแรงงาน ในโรงงานของประเทศไทยจึงมีเพิ่มมากขึ้น แต่เชื่อหรือไม่ว่าปัญหาการว่างงานของผู้ใช้แรงงานในประเทศนั้น จริง ๆแล้ว อัตราการจ้างงาน และอัตรา การว่างงานนั้นมีสมดุลกัน

แต่เป็นเพราะ แรงงานไทยมักเลือกงานไม่ชอบทำงานโรงงาน ติว่าอัตราการว่าจ้าง มีค่าแรงตามที่กฎหมายกำหนดเท่านั้น เว้นเฉพาะแรงงานฝีมือเท่านั้น และนั่นก็คือที่มาของการว่าจ้างแรงงานต่างด้าว จนนำไปสู่ปัญหาการลักลอบเข้าประเทศของแรง งานต่างด้าวเถื่อน

หลักๆ แล้วช่องทางส่งแรงงานต่างด้าวจะมาจาก 3 ช่องทางใหญ่ๆคือ 1. อ.แม่สอด จ.ตาก 2. อ. แม่สาย จ.เชียงราย 3. จ.หนองคาย

เส้นทางและขั้นตอนการเข้ามาของแรงงานต่างด้าว โดยนายหน้า-สู่ไทย

ไทย รัฐออนไลน์ พบว่าเมื่อใดที่ผู้ประกอบการชาวไทยต้องการแรงงาน ก็จะมีนายหน้าค้าแรงงานมาเสนออัตราค่าบริการจัดหาแรงงานทั้งที่ถูกต้องตาม กฎหมายและไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ตามแต่ผู้ประกอบการจะต้องการ ซึ่งคนที่ทำธุรกิจนี้เป็นอาชีพ บอกว่า ถ้ามันง่ายใครๆ ก็คงทำได้หมดแล้ว ซึ่งแน่นอนการยื่นเอกสารต่างๆ ต้องจ่าย "ค่าน้ำชา" ให้ เจ้าหน้าที่รัฐ เพื่ออำนวยความสะดวก

อ. แม่สอด จ. ตาก มีชายแดนติดกับ จ.เมียวดี ประเทศพม่า แรงงานต่างด้าวส่วนใหญ่จะเดินทางเข้ามาหางานใน อ.แม่สอด แบบมาเช้าเย็นกลับ จะมีบางกลุ่มที่แฝงตัวอยู่บ้างแต่ก็โดนจับหมด โดยในเมืองแม่สอดจะมีชาวพม่า ที่อยู่ในแม่สอดมานานและมีเอกสารถูกต้อง จะทำหน้าที่ประสานงานหาคนงานชาวพม่า ตามที่นายหน้าสั่ง ว่าต้องการแรงงานชายหรือหญิง จำนวนเท่าไร โดยนายหน้าชาวพม่า ได้ค่าตอบแทนหัวละประมาณ 500 บาท

ขั้นตอนแรก คือ แรงงานเหล่านี้ จะต้องมาขอรับแบบฟอร์ม การ ขอขึ้นทะเบียนแรงงานต่างด้าวกรณีพิเศษ (ทร.38) ณ ที่ว่าการอำเภอแม่สอด หลังจากมีทะเบียนราษฎร์แล้ว แรงงานต่างด้าวจะสามารถไปไหนก็ได้ในอำเภอที่ขึ้นทะเบียน ระหว่างนี้ นายหน้าจัดหาแรงงานจะต้องรวบรวม แรงงานไปเก็บไว้สถานที่ใดที่หนึ่ง เพื่อป้องกันการหลบหนี และจะต้องมีการจ่ายค่าดำเนินการให้ เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง เซ็นชื่อเพื่อออกเอกสาร ทร.38 รับรอง หลังจากนั้นจะต้องมีการขึ้นทะเบียนแรงงาน ที่สำนักงานจัดหางานอำเภอ ก็ต้องมีการยื่นเอกสารที่สำนักจัดหางานอีก

เสียค่าใช้ จ่าย รายละ 200 บาท เอกสารจึงจะมีการดำเนินการได้อย่างรวดเร็ว ไม่เกิน 3 วันก็แล้วเสร็จ แต่ถ้าไม่มีเส้นสายที่รู้จักก็ต้องรอ ไปจนใกล้หมดเขตวันที่อนุญาตให้รับแรงงานต่างด้าวขึ้นทะเบียน

เพราะ เหตุนี้จึงไม่ง่ายที่จะทำ !?!

แรงงานแต่ละคนจะมีนายจ้างที่ แม่สอดอยู่แล้ว โดยนายหน้าที่แม่สอดจะยื่นทะเบียนขอมีแรงงานต่างด้าว โดยต่อรายจะมีแรงงานได้ไม่เกิน 50 คน หลังจากนั้นเมื่อแรงงานขึ้นทะเบียนแล้ว ก็ต้องส่งตรวจโรคอีกที่โรงพยาบาล เมื่อผลออกมาแล้วจึงนำเอกสารทั้งหมดไปส่งที่ สำนักงานแรงงานอำเภออีกครั้ง เพื่อรอให้จังหวัดปลายทางที่ต้องการแรงงานส่งเอกสารมาที่จังหวัด

เจ้า หน้าที่ที่เกี่ยวข้องต้องเซ็นรับรองเอกสาร แล้วส่งความต้องการตามใบสั่งนี้ จะถูกส่งมาที่จัดหางานแม่สอด แล้วจะมีเอกสารตอบกลับไปที่ สำนักงานป้องกันจังหวัด ขั้นตอนนี้ ถ้าป้องกันจังหวัด ไม่ให้ผ่านก็ไม่ผ่านหมดสิทธิ์ไป อาจจะด้วยเหตุผลความมั่นคงของประเทศ

"ดัง นั้น ถ้าไม่มีคนในรู้เห็น ก็จะไปไม่ได้ โดยเฉพาะค่าตอบแทนจากการเป็นนายหน้ามันสูง ราคาที่นายหน้าส่งแรงงานหน้าโรงงานไม่รวมค่าขนส่ง จะอยู่ที่ 13,000-15,000 บาท/หัว ไม่รวมค่าขนส่ง ทางรถทัวร์ โดยค่าใช้จ่ายในการทำเอกสารค่าทำเนียมราชการ ค่าตรวจโรค รวมแล้วไม่เกิน 2,100 บาท/หัว ส่วนค่ากินอยู่และค่าน้ำชานั้นรวมแล้วประมาณ 4,500 บาท/หัว/คน โดยสัดส่วนของค่าใช้จ่ายที่ถูกจ่ายให้เจ้าหน้าที่รัฐ จะไม่มีใบเสร็จทั้งสิ้น" หนึ่งผู้ที่คลุกคลีกับการนำเข้าแรงงานต่างด้าวเถื่อนให้ข้อมูลกับไทยรัฐออ นไลน์

หนึ่งในหลายล้านเสียง จากส่วนลึกของแรงงานต่างด้าวเมื่อไกลบ้าน

เรามีโอกาสได้พูด คุยกับ นายหม่อง (นามสมมติ) แรง งานพม่ารายหนึ่ง ซึ่งได้เดินทางมาทำงานในประเทศไทย อยู่ที่โรงงานแปรรูปอาหารทะเลแห่งหนึ่งย่านสมุทรปราการได้ประมาณ 1 ปีเศษ โดยนายหม่อง กล่าวเปิดใจว่า

"กว่าที่ผมจะได้มาทำงานที่นี่ ก็ต้องผ่านขั้นตอนอะไรมากมาย และเสียเวลาหลายวันเหมือนกันกว่าจะเสร็จสิ้นขั้นตอนต่างๆ ไม่ได้มีแค่ผมคนเดียวที่อยากมาทำงานในประเทศไทย แต่ด้วยเหตุผลหลายประการ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเงิน และขั้นตอนทางกฎหมายจึงทำให้อีกหลายๆ คนมาไม่ได้ แต่ก็ถือว่าคุ้มค่านะสำหรับผม เพราะค่าแรงที่นี่มากกว่าที่บ้านของผมเยอะเลย ถึงแม้ว่างานที่ทำมันจะหนักมากก็ตาม แต่ก็จะอดทนเพื่อที่จะมีเงินส่งกลับบ้านให้ลูกให้เมีย"

ภายใต้ใบ หน้าที่บ่งบอกได้ถึงความเหนื่อยล้า แต่ในดวงตากลับเต็มเปี่ยมไปด้วยความหวังและความอดทน พร้อมด้วยรอยยิ้มบางๆ บนใบหน้า นายหม่อง กล่าวต่อว่า

"ผมคิดถึงบ้านและครอบครัวผมมากครับ แต่ก็ต้องอดทน มาอยู่ที่นี่ไม่ใช่ว่าจะสบายนะ บางคืนก็นอนร้องไห้ และในบางครั้งก็อยากจะหนีกลับบ้านไปซะให้มันรู้แล้วรู้รอดเลย แต่ก็คิดว่าถ้ากลับไปทำงานที่บ้านจะไปทำอะไร แล้วครอบครัวก็ต้องกลับมาลำบากเหมือนเดิมแน่"

นายจีรศักดิ์ สุคนธชาติ อธิบดีกรมการจัดหางาน กล่าวถึงแนวทางการจัดการเรื่องแรงงานต่างด้าว ว่า มีระบบบริหารจัดการที่เราทำอยู่ในตอนนี้คือ 1. ให้แรงงานต่างด้าวมาขึ้นทะเบียนเข้าระบบ ก่อนจะอนุญาตให้ทำงานและอยู่ในประเทศได้ 2. กระบวนการพิสูจน์สัญชาติ เราก็จะส่งคนพวกนี้กลับไปทำเอกสารเข้าเมืองโดยถูกต้องตามกฎหมาย พอได้พาสปอร์ตมาเราก็จะเปลี่ยนใบอนุญาตทำงานสีชมพู ให้เป็นใบอนุญาตสีเขียว ให้แรงงานพวกนี้็จะอยู่ในราชอาณาจักรได้ 2 ปี หลังจากครบกำหนดเวลา ก็ต้องกลับประเทศ

หากแรงงานต่างด้าวกลับประเทศไป แล้วเกิดปัญหาขาดแคลนแรงงาน ก็จะมีระบบนำเข้าแรงงาน ซึ่งปัจจุบันนี้เราก็ได้ทำกับลาว และกัมพูชา สำเร็จแล้ว ส่วนพม่ากำลังดำเนินงานอยู่ โดยล็อตแรกที่จะนำเข้ามา มีประมาณ 20,000 คน ซึ่งถ้าเราทำวิธีนี้ต่อไปปัญหาเรื่องแรงงานต่างด้าวเถื่อนก็จะหมดไป

"ส่วย"ปัญหาที่รอการแก้ไข

"ใน คณะกรรมการบริหารแรงงานต่างด้าว เราจะมีอนุกรรมการสกัดกั้นก่อน คือ เราจะบล็อคตามแนวตะเข็บชายแดน โดยทางบกก็จะเป็นหน้าที่ของทหารบก กับตำรวจชายแดน และชายแดนที่ติดทะเลก็จะเป็นหน้าที่ของทหารเรือ แต่ถ้ามีเล็ดลอดเข้ามาได้ก็จะเป็นหน้าที่ของอนุกรรมการปราบปราม ตำรวจ ตม. สำนักงานตำรวจแห่งชาติที่รับผิดชอบในส่วนนี้"

"กฎหมายแรงงาน-ความเท่าเทียม-เป็นธรรม" เรื่องค่าจ้างและสวัสดิการ

อธิบดีกรมการจัดหางาน กล่าวต่อว่า ในเรื่องของกฎหมายแรงงานเราก็จะมีเสริมเข้าไปอีกในบางเรื่อง เพื่อเป็นการสะดวกในการดำเนินงาน เช่น ระบบการนำเข้าที่บอกไป ยังไม่มีระเบียบมารองรับ เราจึงเขียนเป็นกฎหมาย กฎกระทรวงเพื่อจะต่อยอด ทำให้ครบวงจร แล้วจะมีการเปลี่ยนใบอนุญาตการทำงานใหม่ให้สะดวกยิ่งขึ้น อีกเรื่องหนึ่งคือจะมีเงินกองทุนเพื่อการส่งกลับ

"เมื่อเข้าระบบแล้ว นายจ้างจะต้องจ่ายตามกฎหมายค่าแรงขั้นตำ่ หน่วยงานที่ดูแลก็จะเป็นกรมสวัสดิการคุ้มครองแรงงาน ส่วนเรื่องเจ็บป่วยเนื่องจากพวกนี้ตอนที่ขึ้นทะเบียนมีเงินประกันสุขภาพอยู่ กับกระทรวงสาธารณสุขแล้ว เพราะฉะนั้นถ้าเกิดเจ็บป่วยก็รักษาในความดูแลของกระทรวงสาธารณสุขไป แต่ถ้าเจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน เรามีความคิดว่าจะให้นายจ้างมาวางเงินประกันกับทางบริษัทประกัน เหมือนเงินประกันสังคม คนละ 500 บาท เวลามีอะไรเกิดขึ้นก็จะได้เอาเงินในส่วนนี้ให้ลูกจ้างไป เพื่อเป็นการช่วยเหลือนายจ้างไปในตัวด้วย"

ด้านนายอดิศร เกิดมงคล เครือข่ายองค์กรด้านประชากรข้ามชาติ กล่าวถึงกรณีดังกล่าวว่า
ปัญหา เรื่องแรงงานต่างด้าวนี้มีมาตลอด แต่ที่เป็นปัญหาหลักๆ เลย คงจะเป็นเรื่องเกี่ยวกับกฎหมาย การร่างกฎหมาย และเรื่องสิทธิแรงงาน ว่าจะเข้ามาอย่างไร ถูกหรือไม่ถูกกฎหมาย

"ส่วนเรื่องปัญหาของส่วย และการมีส่วนร่วมของเจ้าหน้าที่รัฐนั้น ก็มีมาตั้งนานแล้ว ก็แก้ไม่ได้ซักที อย่างที่บอกมันไม่มีใครจะแก้ มันไม่ใช่แค่ปัญหาของตัวมันเอง แต่มันเป็นปัญหาที่นโยบายด้วย ซึ่งสาเหตุคือสาระทางกฎหมายมันไม่ชัดเจน จึงมีคนเอาช่องว่างนี้ไปเรียกเก็บส่วย ยกตัวอย่างเช่น ในโรงงานมีคนงาน 100 คน 50 คนถูกกฎหมาย อีก 50 คนไม่ถูกกฎหมาย มันก็เลยกลายเป็นช่องว่างให้มีเรื่องส่วยนี้ขึ้นมา"

นอกจากนี้ ก็มีเรื่องสิทธิ ควรจะมีเท่าเทียมกันไม่แบ่งแยก เพราะเป็นคนทำงานเหมือนกัน แต่ปัญหาอยู่ที่ว่าแรงงานเหล่านั้นจะเข้าถึงได้ขนาดไหน ถ้าเข้าไม่ถึง เรื่องที่จะได้รับการคุ้มครองก็ไม่ได้เต็มที่เหมือนกับคนอื่นๆ

"แนว ทางแก้ไขเรื่องนี้ก็คงจะอยู่ที่นโยบายของประเทศไทย เพราะมันไม่เคยเป็นนโยบายระยะยาว เป็นแค่ระยะสั้นๆ ทำให้เราไม่สามารถที่จะวางแนวทางในการแก้ปัญหาเรื่องนี้ได้อย่างเต็มที่ มันเหมือนเป็นแค่การแก้ปัญหารายวันไปเรื่อยๆ ไม่ได้มองถึงอนาคต 10 ปี 20 ปี มันควรจะเป็นอย่างไร ถ้ามีการวางแผนว่า 5 ปี หรือ 10ปี จะต้องมีแรงงานเท่าไร เราขาดแคลนแรงงานเท่าไร พอมันไม่มีแผนดังกล่าวมันก็ไม่รู้จะไปทางไหน"

นอกจากนี้ ทัศนคติในเรื่องนี้ก็ยังคงมองกันแต่เรื่องเดิมๆ คือ เรื่องของความมั่นคง ไม่ได้มองไปถึงการอพยพย้ายถิ่น แล้วถ้าเรามองว่ามันเป็นปัญหา มันก็จะยังเป็นปัญหาต่อไป แต่ถ้าเรามองว่ามันเป็นปรากฏการณ์เราก็จะวางแผนตั้งรับได้อย่างถูกวิธีปัญหา ในเรื่องนี้สังคมพร้อมที่จะแก้ไข แต่ปัญหามันอยู่ที่ว่ามันขาดวาระทางการเมืองที่ชัดเจนในเรื่องนี้เท่านั้นเอง